in , , , ,

Napels, een duivels paradijs

O Franza o Spagna, purché se magna

Toen we een paar maanden geleden voor een korte vakantie aan de Amalfikust verbleven, hebben we alle beroemde sights bezichtigd. Behalve Napels. We wilden niet sterven. We durfden er met onze huurauto niet naartoe. Was dat terecht? Ik las het recent verschenen boek over Napels van Gert Hage om daar achter te komen. Napels, een duivels paradijs.

De auteur verbleef een jaar lang in een huurappartement om Napels intensief te leren kennen en een antwoord te krijgen op de prangende vraag hoe het kon dat deze eens zo machtige, bloeiende en welvarende hoofd- en hofstad was afgegleden tot het laagste punt, het afvoerputje van Europa.

Maffia en corruptie

Zelfs het giftige afval dat men in Noord-Italië nergens kwijt kan, wordt gewoon in de voor- en achtertuin van Napels gedumpt. Zonder dat er iemand tegen protesteert. Wie waren de inwoners van deze stad dat ze de neergang, de alomtegenwoordigheid van de mafia en de corruptie van de overheid zomaar klakkeloos leken te accepteren?

Als we maar kunnen eten

Waren ze lui, laks, crimineel, zoals sommige (veel?) Noord-Italianen denken? Hadden de Napolitanen de sociale en economische ellende helemaal aan zichzelf te danken? Dat de gemiddelde Napolitaan moedeloos is geworden, moge blijken uit het levensmotto ‘O Franza o Spagna, purché se magna’ van de stad. Wie de macht heeft (Frankrijk of Spanje) doet er niet toe, als we maar te eten hebben.

napels-duivels-paradijs-1

Het boek laat je Napels beleven

Gert Hage sprak met een keur van al dan niet zelfbenoemde experts en inwoners van Napels om daar een beeld van te krijgen. Hij las enkele van de belangrijkste studies die er naar het fenomeen Napels gedaan zijn en keek goed om zich heen. Het resultaat is een zeer informatief en onderhoudend boek dat je Napels bijna letterlijk doet beleven. Maar heeft de auteur ook de antwoorden gevonden op de vragen die hij stelde?

Geen eenduidig antwoord

Eenduidige antwoorden op de vraag naar de oorzaak van een complex proces als de geleidelijk neergang van een stad als Napels zijn er logischerwijze niet. Natuurlijk is die achteruitgang niet alleen (of überhaupt) de schuld van haar inwoners (wat de settentrionali, noorderlingen, graag beweren, de Lega Nord voorop). Net zo min als het alleen de schuld van de eenwording van Italië, van de hegemonie van de Piëmontezen is (wat de favoriete uitleg van de meridionali, de zuiderlingen is).

Hage maakt duidelijk dat de neergang van Napels al lang voor het Risorgimento was ingezet. Een gevolg van het feit dat de toenmalige heerser Ferdinand II een slecht bestuurder was die het belang van de industrialisatie niet zag. En de hogere klasse bemoeide zich na een faliekant mislukte opstand in 1799 al helemaal niet meer met de toestand van de stad. Zij trok zich terug in haar eigen beschermde wereld van traditie, luxe en cultuur.

Heren van stand

En ze doet dat tot op de dag van vandaag. Dat blijkt uit het ontstellende gesprek van Hage met Giancarlo Maresca, grootmeester van de vierhonderd leden tellende Ridderorde der Bewakers van de Negen Deuren, een chic gezelschap van heren van stand. ‘We doen niet aan politiek, we zijn nergens tegen, ons enig doel is het vergaren en verspreiden van kennis over het goede, mooie leven,’ zegt de grootmeester, gekleed in een handgemaakte zijden pyjama, terwijl zijn Sri Lankaanse bediende de lunch serveert. Kan het eenvoudiger?

napels-duivels-paradijs-2

Verloedering

Al in de negentiende eeuw miste Napels dus de cruciale slag die er in andere grote steden voor zorgde dat er geen kansloze onderlaag ontstond. Zoals in Napels wel het geval was en nog steeds is. Latere ontwikkelingen hebben het proces van de verloedering van Napels alleen maar versterkt.

Bijvoorbeeld:

  • De eenwording en overheersing van het noorden
  • De afkeer die Mussolini van het zuiden had
  • De periode aan het eind van de Tweede Wereldoorlog, toen de Amerikanen de maffia gebruikten om het fascistische verzet te breken
  • De massa-emigratie van werkkrachten naar het noorden tijdens de economische wederopstanding in de jaren ’50 en ’60
  • De cholera-epidemie in 1973
  • De aardbeving in 1980

Sottoproletariato

Het sottoproletariato bestaat nog steeds en leeft in de oude binnenstad en bepaalde wijken geheel onafhankelijk van de rest van de bevolking. Volgens een eigen sociale en economische structuur. Niemand, het stadsbestuur noch de politie, noch de beter gesitueerde Napolitaanse bevolking zelf, bemoeit zich nog met en deze groep. Die daarmee de voedingsbodem voor de camorra is geworden. De kansloze, slecht opgeleide jongeren kunnen maar één kant op: die van de georganiseerde misdaad.

Is er nog hoop?

Gert Hage laat een aantal inwoners aan het woord die pogingen doen om de vicieuze cirkel te doorbreken. Het treurige is dat het allemaal burgerinitiatieven zijn die bij gebrek aan (financiële) steun gedoemd zijn om te stranden.

napels-duivels-paradijs-3

En samenwerken is niet de sterkste kant van de Napolitaan, constateert de auteur. Wat trouwens een in Italië wijdverspreide eigenschap mag heten. Het bevrijden van Napels uit de greep van de armoede, criminaliteit en corruptie kan alleen slagen als de nationale en de gemeentelijke overheid gezamenlijk de strijd met de camorra aanbinden. En ervoor zorgen dat er goed onderwijs komt en dat de jeugd een kans krijgt op eerlijk werk.

We zullen zien

Tot nu toe lukte het nooit om zover te komen. Maar de auteur hoopt voorzichtig dat het de onafhankelijke burgemeester De Magistris en de jonge, energieke premier Renzi wel zal lukken. Na een valse start is De Magistris net een maand of twee geleden opnieuw als burgemeester gekozen en Renzi zit nog in het zadel. We zullen het zien.

Een duivels paradijs, maar niet gevaarlijk

Is Napels gevaarlijk? Nee. De auteur voelt er zich na zo’n lang verblijf zelfs goed thuis. Maar er zijn wel, zoals in veel andere steden, buurten die je beter mijden kunt. We moeten een volgende keer toch maar eens de stoute schoenen aantrekken en een kijkje gaan nemen!

Napels, een duivels paradijs is een informatief, goed leesbaar boek, al moet je wel je best doen om alle personen uit elkaar te houden. Gelukkig is er een prima namenregister en ook nog een overzicht van de gebruikte bronnen voor wie verder wil studeren op dit weerbarstige fenomeen.

Napels, een duivels paradijs

Napels, een duivels paradijs
door: Gert Hage
208 blz.
prijs: € 19,99
Nieuw Amsterdam, mei 2016
ISBN: 9789046820742

Koop bij bol.com

Foto’s: Pixabay

Geschreven door Stef Smulders

Stef Smulders is een Nederlander die in 2008 met echtgenoot Nico en hond Saar naar Italië emigreerde om daar een B&B te beginnen.
Hij verkocht zijn huis, liet familie en vrienden achter en deed een sprong in het onbekende. In 2014, bijna vijf jaar later, deed hij in het boek ‘Italiaanse Toestanden’ verslag van zijn belevenissen. Over de aankoop van een huis met een wispelturige makelaar, de verbouwing ervan met een eigenwijze aannemer, maar ook leuke en leerzame ontmoetingen met bijzondere Italianen. ‘Italiaanse Toestanden’ is inmiddels het hoogstgewaardeerde Italiëboek op bol.com en is in het Engels en het Spaans vertaald. In 2016 schreef hij het vervolg: Meer Italiaanse Toestanden en in 2017 verscheen deel 3, 'Nóg Meer Italiaanse Toestanden'. In 2019 zal zijn eerste bundel met zeer korte komische verhalen verschijnen, onder de titel ‘Bezoekuur en 100 Andere Zeer Korte Verhalen’.

Eén reactie

Wat vind jij ervan?

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Backpacken Sicilië? 9 must-do’s voor een onvergetelijke backpackreis

Backpacken Sicilië? 9 must-do’s voor een onvergetelijke backpackreis

spaarkaarten in Italië

Column: alle punten verzamelen!