in ,

Wandelingen door Rome met Godfried Bomans

Begin jaren 50 verbleef de schrijver Godfried Bomans (1913-1971) een klein jaar in Rome en deed daarvan in 1956 in een bundel verhalen verslag. Ook na 60 jaar zijn de teksten van Bomans nog fris, zoals ik eerder al merkte bij lezing van zijn beroemde Erik, of het klein insectenboek en zijn vele sprookjes en andere verhalen. Het maakte mij nieuwsgierig naar de Wandelingen door Rome, dat helaas alleen nog tweedehands of als deel van het verzameld werk te verkrijgen is.

Bomans’ verteltalent stelde mij ook in de ’Wandelingen’ weer niet teleur. Binnen de ruim 20 verhalen varieert de auteur soepel zijn stijl van beschouwend naar ironisch of satirisch, om dan weer te getuigen van zelfspot of mededogen.

Godfried Bomans
Godfried Bomans in 1965 (foto: Wikimedia)

Ook het understatement is een favoriete stijlfiguur van de sterk door Charles Dickens geïnspireerde verteller die Bomans was. Daardoor is het soms lastig voor de lezer om feit van fictie te scheiden, zoals het geval is bij de echt bestaande Nederlandse gids Felix Rutten van wie Bomans een hilarisch maar karikaturaal portret schetst.

Gedachten over Italianen

Uiteraard ben ik als naar Italië geëmigreerde Nederlander vooral geïnteresseerd in Bomans’ gedachten over de Italianen en hun gebruiken, ook om te zien of daar een halve eeuw geleden anders naar gekeken werd. Dat laatste blijkt echter nauwelijks het geval: kennelijk veranderen culturele kenmerken en verschillen slechts heel langzaam. In het hoofdstuk ’Wonderen in Italië’ beschrijft Bomans het verloop van een processie en constateert:

’Vreemd, die totale afwezigheid van elk vermogen tot organisatie. Een jaar lang heeft men geweten, dat de processie op deze zondag en op dit uur zou plaatsvinden, en niets, letterlijk niets is klaar.’

In mijn boek Italiaanse Toestanden kon ik anno 2014 nagenoeg hetzelfde tafereel beschrijven.

Maar gelukkig voegt Bomans ook eigen, vaak scherpzinnige en uitstekend geformuleerde inzichten toe aan de clichématige constateringen:

’Er wordt niet naar de eindprestatie toegeleefd. Er wordt geleefd, en daaruit komt de prestatie voort. Daarom laat niet, als bij ons, het resultaat een leegte achter, die door een nieuw plan moet worden opgevuld. Het leven blijft vol, ook na het bereikte, omdat al de ogenblikken, die tot het bereikte geleid hebben, op zich beschouwd werden en ook het resultaat slechts een van die momenten is, niet meer of minder dan de voorgaande. Het leven gaat daarna door, vol en warmbloedig, omdat er geen geleding is in de tijd, geen hiërarchie in de rangorde van momenten.’

Of, over de ongezelligheid van Italiaanse etablissementen als café’s, bars en restaurants:

’Daarom zijn alle plaatsen, waar een Italiaan zit, staat of ligt, in hoge mate ongezellig. Zij zijn niet berekend op de toestand van verblijf, maar op het glorieuze moment van weer op te springen en iets anders te gaan doen. … Een Hollands café veronderstelt het voornemen tot vestiging, een Italiaans de inval om weer heen te gaan. … De geheimzinnige binding …, die wij als ”gezellig” omschrijven, zou hem (de Italiaan) hinderen in zijn vrijheid om opeens rechtsomkeert te maken en ergens buiten op een stoep een sigaret te draaien. Die mogelijkheid dient te allen tijde opengehouden.’

Poging tot beroving

Naast dit soort echte reisverslagen staan er ook heel andere stukken in de bundel, zoals het puur satirische ’De club der zwijgers’ en het ironische ’Waarheden als koeien’. Ook in het verslag ‘Romeinse schavuiten’ over de oplichterstrucs van sommige inwoners van Rome, komt de beschrijving van een poging tot beroving voor die eerder lijkt te passen in Bomans fictieve verhalen dan in een objectief verslag. Of toch niet?

Katholicisme

Het katholicisme komt uiteraard uitgebreid aan bod (Bomans was, of hij wilde of niet, een boegbeeld van de katholieke zuil in Nederland) zoals in de mooie, vol mededogen geschreven biografie van Pius X. Opvallend vaak vindt Bomans het nodig om zich in te dekken tegen mogelijke kritiek vanuit de Nederlandse katholieke gemeenschap door te stellen dat hij geen standpunt inneemt maar slechts weergeeft wat hij ziet.

Dit doet hij bijvoorbeeld bij de beschrijving van het wonder van de huilende Madonna van Syracuse, dat toevallig ten tijde van Bomans’ verblijf in Italië plaatsvond. De auteur ging ter plekke op onderzoek en vroeg zelfs de plaatselijke aartsbisschop naar diens mening. Uiteindelijk erkende de kerk het wonder en in 1966 verrees er een heiligdom ter ere van de enige echte huilende madonna die de katholieke kerk erkent.

Maar de waarachtigheid van het wonder wordt nog steeds onderzocht en bestreden. De gevoeligheid voor kritiek op deze zaken is na de ontzuiling wel een stuk minder (zichtbaar) geworden. Een moderne Bomans zou zich echt niet meer hoeven te verdedigen voor zijn kritische blik en zijn twijfels.

Godfried Bomans als Sinterklaas
Godfried Bomans als Sinterklaas (foto: Wikimedia)

Uiteraard ontbreken de typisch Bomansiaanse kwinkslagen waarmee hij zo’n beroemde tv-persoonlijkheid werd (de eerste echte BN’er!), niet:

’Eerst trekken de maagden van het dorp voorbij, zedig in het zwart, de ogen neergeslagen, een palmtakje in de hand, onbemind, nimmer omhelsd en toch overeind gebleven.’

’… het plafond, dat over een lengte van 55 meter een groot aantal ongeklede personen liet zien, die zich in een toestand van uiterste geprikkeldheid door elkander bewogen. Daaronder zaten de driehonderd congressisten, gekleed, gebrild en vastbesloten om in de toekomst een herhaling van deze tonelen te voorkomen.’

’Wij volstaan hier met de mededeling, dat deze man ernst maakt met het Evangelie en dientengevolge door het Vaticaan met bevreemding wordt gadegeslagen.’

’… het bestaan van een Nederlandse schilderskolonie … die de ’vogelbent’ heette… De benaming wijst op een zekere joligheid van levensopvatting, die door de bewaard gebleven politie-rapporten bevestigd wordt.’

Tenslotte wijdt Bomans ook enkele interessante beschouwingen aan de buitenlander/toerist die Italië kort bezoekt of er langere tijd gaat wonen:

’Dát is de manier om een land te zien: ervan genieten, door zich er niet thuis te voelen. Wie zich eigenlijk alleen maar thuisvoelt in zijn eigen straat is de ware kosmopoliet, de reiziger par excellence. Hem is de gave der verwondering geschonken. Hem is gegeven, wat de kenner onthouden wordt: verrassing.’

’Als ik mijn eerste verbazing opnieuw wil beleven, haal ik een Hollander van het station af, die van toeten nog blazen weet. Nederig loop ik naast hem voort, want hij is mijn gids. Hij vindt alles raar … Het is de eerste fase.’

’… de tweede fase. De verwondering blijft, doch zij heeft een ander object. Hij gaat zich over thúis verbazen. … Hij wordt overdreven Italiaans.’

’… de volgende fase, die de ideale is. Zij kan omschreven worden als de toestand van de vreemdeling, die zich van deze kwaliteit bewust is en zich nochtans thuis gevoelt. … Die de Italiaanse gebeurtenissen op de voet volgt en tevens een trouw abonnee is van zijn Nederlands lijfblad.’

Bestel ‘Wandelingen door Rome’ via bol.com

Jammer genoeg ontbreekt in de bundel een verslag van het, tot ontzetting van de Romeinse politie en autoriteiten, hilarische optreden van Bomans als Sinterklaas, waarbij hij te paard dwars door Rome trok met in zijn gevolg enkele voor de inwoners van de Italiaanse hoofdstad volstrekt onbegrijpelijke zwartgeschminkte figuren.

Uiteindelijk vertrok Bomans in 1954 op stel en sprong uit Rome. Op een Vespa, de brommer die hij in het eerste hoofdstuk nog zo verfoeide maar in een later verslag al als een wonder beschouwde. Zijn vrouw bleef verbaasd achter: ze wist niets van zijn vertrekplannen. Ook Hollanders zijn, op de keper beschouwd, soms heel vreemde snuiters.

Meer leuke verhalen over het leven in Italië lezen? Die vind je in de drie delen ‘Italiaanse Toestanden’ van Stef Smulders, o.a. verkrijgbaar bij bol.com.

Wandelingen door Rome met Godfried Bomans
5 (1 stemmen)

Stef Smulders

Geschreven door Stef Smulders

Stef Smulders is een Nederlander die in 2008 met echtgenoot Nico en hond Saar naar Italië emigreerde om daar een B&B te beginnen.
Hij verkocht zijn huis, liet familie en vrienden achter en deed een sprong in het onbekende. In 2014, bijna vijf jaar later, deed hij in het boek ‘Italiaanse Toestanden’ verslag van zijn belevenissen. Over de aankoop van een huis met een wispelturige makelaar, de verbouwing ervan met een eigenwijze aannemer, maar ook leuke en leerzame ontmoetingen met bijzondere Italianen. ‘Italiaanse Toestanden’ is inmiddels het hoogstgewaardeerde Italiëboek op bol.com en is in het Engels en het Spaans vertaald. In 2016 schreef hij het vervolg: Meer Italiaanse Toestanden en in 2017 verscheen deel 3, 'Nóg Meer Italiaanse Toestanden'. In 2019 zal zijn eerste bundel met zeer korte komische verhalen verschijnen, onder de titel ‘Bezoekuur en 100 Andere Zeer Korte Verhalen’.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Loading…

Monte Argentario

Column: e l’amore…?

Mahmood - Soldi

Italiaanse inzending songfestival 2019: Mahmood