Column: een Sardijnse week in november

November is niet de beste maand om Sardinië te bezoeken, maar we gaan toch. Na enkele wat koelere dagen loopt het kwik op tot boven de 20 graden en zitten we heerlijk in de zon. Dat is mazzel, want die temperatuur is ook op Sardinië niet gebruikelijk in deze tijd van het jaar. Anders dan in de zomer zoeken de Sardijnen nu wel, net als wij noorderlingen, de zon op als ze op een terrasje zitten. 

Sardinië zonder toeristen

De toeristen hebben onze streek in het noord-westen van het eiland nu vrijwel allemaal verlaten. Eind oktober hebben de laatste bootexcursies naar Isola dell’Asinara plaatsgevonden. De toegang tot het beroemde strand van La Pelosa, op het schiereiland Stintino, is nu gratis.

In kasteeldorp Castelsardo zien we geen touringcars meer en voor een parkeerplek vlak aan zee hoeven we niet langer te betalen. Tijdens een strandwandeling komen we alleen nog een paar hardlopers en een enkel verliefd stelletje tegen. Kortom, deze kant van het eiland is weer van haar inwoners en een beetje van tweedehuizenbezitters zoals wij.

Ook de natuur biedt nu een heel andere aanblik. De heuvels zijn groen in plaats van geel, de velden zijn omgeploegd en overal zien we rookpluimpjes van boeren die snoeihout verbranden. In de tuin vallen de laatste olijven van de bomen en genieten roodborstjes en pimpelmeesjes van de overgebleven melagrane (granaatappels). Ook ontdekken we een cachi (kaki)-boompje, waarvan de vruchten nu precies goed zijn om te eten.

In de schaapskudde die elke ochtend en avond langskomt, zien we tot onze verrassing lammetjes meelopen. Het herdersleven hier is overigens minder idyllisch dan het lijkt: de schapenhouders zijn met hun tijd meegegaan en jagen de kudde vooruit door er met hun auto luid toeterend achteraan te rijden.

Recepten

In het dorp kunnen we nu eindelijk fainè alla sassarese gaan proeven, een soort pannenkoek van farina di ceci (kikkererwtenmeel), waarin bijvoorbeeld paddenstoelen of courgettes worden meegebakken. Deze regionale specialiteit wordt in de zomer niet gemaakt want, zo heeft een serveerster ons uitgelegd, deze moet in de oven op zeer hoge temperatuur worden gebakken en daarvoor vinden ze het in de zomer te warm. Gelijk hebben ze!

Thuis proberen we onze eerste zelfgemaakte limoncello. Dit project van mijn man had een flinke doorlooptijd. Eerst is hij op zoek gegaan naar biologische citroenen, voor de onbespoten en ongewaxte schil. Die zijn in de zomer moeilijk te krijgen, maar in het najaar volop.

In de supermarkt vond hij ook de benodigde flessen met 96 procent alcohol (in Nederland niet verkrijgbaar). Vervolgens moesten de citroenen worden geraspt met een dunschiller (waarbij je het wit goed moet vermijden, anders smaakt het bitter), waarna de schillen een maand in de alcohol moesten staan. Daarna heeft hij het gele aftreksel gemengd met verhit suikerwater en laten afkoelen. Het resultaat is buonissimo!

Gelukkig lukt een paar dagen later ook mijn eerste zelfgemaakte tiramisù, volgens klassiek recept met koffie (maar zonder alcohol), mascarpone, geklopt eiwit, geklopt eigeel met suiker, pavesini (lange vingers) en natuurlijk cacao er bovenop. Voor de Sardijnse vrienden die komen eten hebben we zo een lekker nagerecht én een flesje biologische limoncello om mee te geven, in ruil voor hun heerlijke lasagne.

November is ook de tijd voor een nationale feestdag waar de Italianen geen vrij voor krijgen: la Giornata dell’Unità Nazionale e delle Forze Armate (de Dag van de Nationale Eenheid en van de Strijdkrachten), op 4 november.

Op die dag wordt het einde van de Eerste Wereldoorlog herdacht, waarbij enkele gebieden in het noorden van Italië werden ver- dan wel heroverd op Oostenrijk-Hongarije. In het dorp stuiten we op een uitgestelde viering bij het monument dat de dorpelingen herdenkt die in verschillende oorlogen zijn gesneuveld.

In zijn toespraak refereert de spreker aan de huidige oorlogsdreiging op ons continent. Daarna speelt de blaaskapel (met een gemiddelde leeftijd van zeker 75 jaar) onder andere Bella Ciao. Volgens Wikipedia is er veel discussie over de precieze herkomst van dit lied, maar dat mag de pret niet drukken.

Kerstvoorbereidingen

In het winkeltje waar we weer eens een pakketje gaan ophalen (zie mijn vorige column) koop ik een exemplaar van het roddelblad Oggi. Dat ook de Europese vorstenhuizen aandacht hebben voor defensie is het tijdschrift niet ontgaan. In het nummer van 13 november staan foto’s van een lachende koningin Máxima in gevechtstenue in Harderwijk. Volgens de journalist neemt zij het allemaal niet zo serieus. De kop ‘Maxima d’Olanda fa la soldatessa alle grandi manovre’, verwijst zelfs naar een erotische komedie uit de jaren zeventig in het genre commedia sexy all’italiana. Pikant!

Terwijl in Nederland de Sinterklaastijd is aangebroken verschijnen op Sardinië inmiddels de kerstartikelen in de winkels. In de supermarkten zie je stapels dozen met pandoro (een soort tulband) en panettone (brood met rozijnen en stukjes fruit).

Op het vliegveld van Cagliari staat al een heuse kerstboom. Daar nemen we de laatste rechtstreekse vlucht van Sardinië naar Amsterdam. In Nederland is het vochtig en koud. Gelukkig draait FolleMente nog in de bioscoop en komt Marco Mengoni op 1 december naar Tivoli Vredenburg. Zo blijven we toch nog een beetje in Italië.