Column: pas op voor valse vrienden!

Altijd blijven opletten als je Italiaans probeert te spreken, want voor je het weet zeg je iets heel raars. Daar moet ik vaak aan denken, want er zijn heel wat Italiaanse woorden die op onze woorden lijken, maar die ineens iets heel anders betekenen. ‘Valse vrienden’ noemen we dat, leerde ik in de Italiaanse les. Ai, het werd een hele lijst.

Een paar voorbeelden? Het woord costume: nee, dat is geen kostuum, dat betekent heel wat anders:  ‘gewoonte’. Wat is een kostuum dan in het Italiaans? Il vestito of – voor een herenkostuum – il completo.

Een andere instinker is Il cocomero, want nee, dat is geen komkommer, maar een watermeloen! Een komkommer is un cetriolo. Bedenk het maar eens als je op de markt staat.

Nog een mooie: la camera, dat is de kamer en dus niet onze camera, want die heet la macchina fotografica.

En la fila is de rij, maar niet de file, want daarvoor gebruiken Italianen la coda.

Maar wat is dan de code? Dat is in het italiaans il codice.

Het is ook opletten met piano. Dat Italiaanse woord heeft veel betekenissen (plan, plat, zacht, verdieping) maar gebruik het niet als je een piano bedoelt, want die heet in het Italiaans pianoforte.

Gelukkig zijn er ook échte vrienden, woorden die in het Italiaans hetzelfde betekenen als in het Nederlands. Ik bedoel niet eens pizza en lasagna, want dat zijn woorden die wij niet vertalen, omdat we die Italiaanse gerechten inmiddels goed kennen.

Echte vrienden zijn woorden die in beide talen vrijwel hetzelfde klinken en hetzelfde betekenen. Sommige woorden zijn zelfs in álle talen vrijwel hetzelfde, zoals restaurant/ristorante, en e-mail.

In het Italiaans is ook la moda een échte vriend (geen valse), het betekent gewoon ‘de mode’. Maar let op: ga je over mode praten, vergis je dan niet, want il modo betekent ‘manier, wijze’. Dus: la moda = il modo di vestire.

Niet te vertalen

Echt fascinerend vind ik de woorden die wij in het Nederlands gewoon niet hebben. Het kwam laatst nog voorbij, in een gesprek over de familie. Het ging over nichtjes en neefjes, en de vraag diende zich aan wélke neven en nichten werden bedoeld.

Want onze taal maakt geen onderscheid tussen een neef of nicht van je eigen generatie (dat is de zoon of dochter van een broer of zus van je ouders, dus een kind van je tante of oom). Als je eigen broer en zus kinderen krijgen, noemen we die kinderen ook neefjes en nichtjes. Dat geeft soms wat verwarring.

In Italië ontstaat die verwarring niet, want daar hebben ze er twee verschillende woorden voor. De kinderen van oom en tante heten daar cugino en cugina, en de kinderen van je eigen broer of zus heten nipote. Handig, dit onderscheid.

Of… toch niet? Want nu moet je bij het vertalen dus ook nog het juiste woord kiezen als je iets vertelt over je neef. Dan moet je eerst bedenken of je praat over het kind van je oom, of de zoon van je zus? Een cugino of een nipote?

En o jee, er zit nóg een adder onder het gras in de familietermen. Want in Italië heten kleindochter en kleinzoon ook nipote. Daar kennen ze ons woord ‘kleinkind’ niet. De meervoudsvorm nipoti wordt ook nog gebruikt voor ‘nakomelingen’.

Argh, dit vind ik eigenlijk ook een soort valse vrienden, woorden die het ons behoorlijk moeilijk maken. Hebben ze het nu over een neefje of een kleinkind? Dat moet je dan uit de context halen. Altijd blijven opletten dus.

Fa attenzione, per chè ci sono falsi amici!