10 verrassende vormen van Italiaans bijgeloof

Mijn echtgenoot Nico reed onlangs met een Italiaanse vriend mee in diens furgone, bestelbus, op weg naar ik-weet-niet-meer-wat, totdat opeens… vol op de rem! Nico schrok zich een hoedje, en begreep er niks van want de weg voor hen was vrij. Iets verderop liep er wel een zwarte kat in de berm. Maar het zal toch niet…?, vroeg Nico zich af.

Na enige aarzeling stelde hij de vraag toch maar aan onze vriend. ‘Ja, ik ben niet bijgelovig,’ antwoordde deze, ‘maar de vorige keer dat ik een zwarte kat op straat passeerde, gebeurden er daarna vervelende dingen. Dus ik neem het zekere voor het onzekere.’ Hij keerde de furgone en ze bereikten via een omweg alsnog hun doel (zonder nieuwe close encounters met duivelse beesten).

Italianen zijn verrassend bijgelovig (en niet alleen in het zuiden). Vaak schaamt men zich er een beetje voor en zegt men niet echt bijgelovig te zijn, maar toch. Dit onder het motto: ‘Het is niet waar, maar ik geloof het toch.’

Er zijn ook vormen van bijgeloof anders dan het obligate niet onder een ladder doorlopen en dergelijke. Vormen die op niet-Italianen soms vreemd voorkomen. In dit artikel bespreken we een aantal van die verrassende vormen van Italiaans bijgeloof. 

1. Een hoed op bed leggen

Een hoed op het bed van een huis leggen beschouwt men in Italië als een teken van ongeluk voor de bewoner. Vroeger, als er een dokter of priester werd geroepen omdat iemand ernstig ziek was of op het punt stond te sterven, legde deze zijn hoed vaak in de haast aan het voeteneind van het bed. Hiermee werd het beeld van een hoed op bed een teken van ongeluk. 

2. Geen linzen eten op oudejaarsavond

Linzen mogen niet ontbreken op het menu op 31 december om te voorkomen dat je het jaar begint met een flinke dosis ongeluk. Linzen worden op verschillende manieren bereid, afhankelijk van de regio of stad, maar ze zijn altijd aanwezig.

De traditie wil dat hoe meer linzen je eet, hoe meer geld je in het nieuwe jaar op zak hebt. Het verhaal zou zijn oorsprong hebben in de Romeinse tijd, toen zakken linzen werden weggegeven als goed voorteken voor het begin van het jaar. 

3. Met een bezem de voeten van een alleenstaande vrouw aanraken

Hoe vaak hebben Italiaanse moeders deze zin niet gezegd bij het schoonmaken van het huis: ‘Doe je voeten omhoog, want als ik ze met de bezem aanraak, zul je nooit trouwen.’

De oorsprong ligt in het gegeven dat een vrouw die per ongeluk haar voeten aanraakte met een bezem als niet goed in huishoudelijk werk beschouwd werd en dus als een onaantrekkelijke echtgenote. Ze zou dus waarschijnlijk nooit aan een echtgenoot komen.

4. Geen oogcontact maken tijdens een toast

We zitten nog steeds in de langste nacht van het jaar, oudejaarsavond. De klok slaat middernacht en er wordt geproost. Maar pas op, want ook hier is er een bijgeloof, en dat zegt dat het ongeluk brengt om elkaar niet in de ogen te kijken tijdens de toast.

Volgens de legende keken mensen elkaar in de middeleeuwen in de ogen om te voorkomen dat gasten vergif in hun drankje zouden doen. Volgens een Italiaans bijgeloof mag je verder ook nooit toosten met een glas water.

Het brengt ook ongeluk om de armen te kruisen terwijl je met iemand toost. Vergeet ook niet de onderkant van je glas op tafel te tikken voordat je de eerste slok neemt na de toost!

5. Drank alla traditora inschenken

Deze manier om wijn of water te schenken is zo bekend dat het zelfs een eigen naam heeft, ‘alla traditora’. De schenker houdt hierbij de fles zodanig vast dat hij de rug van zijn hand naar onderen gekeerd heeft. De fles ligt op de palm van zijn hand en de pols is gedraaid.

De oorsprong is weer gekoppeld aan vergif, maar ook aan een heel specifieke persoon: Lucrezia Borgia. Er wordt gezegd dat toen Lucrezia een van haar vijanden wilde uitschakelen, ze hun wijn vergiftigde door het op deze manier in te schenken. Ze had stiekem gif in haar ring verstopt, dat er uitliep als ze haar hand omgekeerd hield en zo in het glas druppelde.

6. Een mes als cadeau geven

Het is absoluut verboden om messen cadeau te geven. Daar zijn 2 redenen voor: ten eerste zou de gever de macht die hij bezat verliezen en ten tweede zou het scherpe lemmet de band tussen gever en ontvanger verbreken.

Gelukkig was er een eenvoudige remedie: de ontvanger van het geschenk hoefde alleen maar een muntstuk – een cent is genoeg – terug te geven aan de schenker van het mes, zodat het niet langer een geschenk zou zijn. 

7. Een tafel voor 13 gasten dekken

Het lijkt erop dat dit bijgeloof oude wortels heeft in de Noorse mythologie. Volgens de overlevering zaten er op een dag 12 goden aan een banket. Plotseling dook Loki, de god van het bedrog, op en doodde zijn halfbroer Balder nadat hij had ontdekt dat hij niet was uitgenodigd. Zo werd de 13de gast degene die het kwaad bracht.

De legende werd later overgenomen door de christelijke religie, gebaseerd op de 13 gasten bij het Laatste Avondmaal. Jezus werd verraden door Judas en stierf aan het kruis. En Judas, in een vlaag van wroeging, beëindigde zijn leven door zichzelf aan een boom op te hangen. Er is ook nu weer een slimme manier om deze slechte voorspelling af te wenden: dek gewoon de tafel voor 14. 

8. Brood niet respectvol behandelen

Ook hier keert de katholieke religie terug, die brood beschouwt als het symbool van het lichaam van Christus. Daarom is het een ernstige overtreding om het ondersteboven door te geven of ondersteboven op tafel te leggen. Om dezelfde reden moet er bij het weggooien van oud brood een kus op worden gedaan als teken van toewijding. 

9. Slechte manieren tonen aan tafel

Als je de tafel hebt gedekt met een wit tafelkleed, moet je het na afloop van de maaltijd onmiddellijk verwijderen. Het witte tafelkleed doet namelijk denken aan een lijkwade en is daarom een macaber voorteken.

Verder is het kruisen van bestek niet alleen een onbeleefd gebaar, het doet ook denken aan de kruisiging en dus ongewenst. Deze traditie gaat terug tot de hoogtijdagen van het Franse hof en heeft nog een andere betekenis: als 2 messen elkaar kruisen, is dat een gebaar van verzet tegen een andere gast. 

10. Gevaarlijke activiteiten op vrijdag en dinsdag uitvoeren

In Italië kun je sommige dingen beter niet doen op dinsdag of vrijdag. Het gezegde dat deze 2 dagen veroordeelt, is: ‘Nè di Venere nè di Marte, non si sposa non si parte, nè si dà principio all’arte‘.

Op deze dagen is het dus beter om niet te trouwen, niet te gaan reizen of niet aan een nieuw project te beginnen. Dinsdag brengt ongeluk, omdat het vernoemd is naar Mars, de god van de oorlog.

Er zijn verschillende theorieën over vrijdag. Een ervan zegt dat deze dag ongeluk brengt omdat het de sterfdag van Jezus is. Een andere theorie is dat vrijdag is vernoemd naar Venus, en naast haar positieve kant als godin van de liefde, is een negatieve eigenschap van deze godin het feit dat ze ook kan misleiden.