Bertine Jobse
Het is alweer bijna 6 jaar geleden dat de coronapandemie uitbrak. De hele wereld stond op zijn kop; we moesten thuiswerken, liepen met mondkapjes over straat en kregen zelfs te maken met een avondklok. Om nog maar te zwijgen over de vele mensen die met een coronabesmetting in het ziekenhuis belandden of die dierbaren verloren aan het virus.
Hoewel ik blij ben dat deze tijd weer ver achter ons ligt, heb ik er persoonlijk geen nare herinneringen aan overgehouden. Helaas geldt dit niet voor iedereen. Uit cijfers blijkt dat de impact van de coronapandemie op de geestelijke gezondheid van Europeanen groot is.
Angst, eenzaamheid en depressie zijn de afgelopen jaren sterk toegenomen, met name onder jongeren. Het maakte mij nieuwsgierig naar wat er in Europa wordt gedaan om de geestelijke gezondheid van Europeanen te verbeteren. Ik stuitte op het Triëst-model.
Het Triëst-model
Het Triëst-model voor geestelijke gezondheidszorg is een model waarbij de aandacht wordt verlegd van de ziekte naar de mens achter die ziekte. Niet de diagnose staat centraal, maar de mens en zijn sociale context. Het uitgangspunt is dat inwoners van Triëst kunnen blijven deelnemen aan het dagelijks leven, en autonomie en verantwoordelijkheid krijgen.
In de praktijk betekent dit dat patiënten actief betrokken worden bij het opstellen van hun behandelplan. Niet alleen de behandeling van de ziekte staat in dit plan, maar er wordt ook aandacht besteed aan zingeving, werk, huisvesting en de sociale relaties van de patiënt. Daarom worden ook vrienden en familie van een patiënt betrokken bij de behandeling.
Franco Basaglia
De man achter het Triëst-model is psychiater Franco Basaglia. Hij werkte als hoofd van meerdere ziekenhuizen en kreeg genoeg van alle wantoestanden die hij zag in Italiaanse psychiatrische ziekenhuizen. Daarom startte hij een eigen beweging: de democratische psychiatrie.
In de jaren 70 ontketende hij in Triëst een psychiatrische revolutie, door alle psychiatrische ziekenhuizen te sluiten. In 1978 nam de Italiaanse overheid de ‘wet 180’, ook wel de ‘Basaglia-wet’, aan, die ervoor zorgde dat psychiatrische ziekenhuizen werden afgeschaft. In datzelfde jaar sloot het laatste psychiatrische ziekenhuis zijn deuren.
Met zijn kreet ‘de mens zien achter de ziekte’ zorgde Franco dat de geestelijke gezondheid enorm veranderde. Volgens hem ontnamen grote psychiatrische ziekenhuizen de identiteit van mensen en werden mensen alleen nog maar gezien als patiënt. Hij wilde dat de patiënt burger bleef en onderdeel bleef uitmaken van de samenleving.
In 1980 overleed Franco Basaglia, maar zijn ideeën en overtuigingen vormen nog steeds de basis voor de geestelijke gezondheidszorg in Triëst en in de rest van Italië.
Wijkcentra
Er ligt in het Triëst-model dus een nadruk op de sociale participatie van de patiënt. Dit betekent ook dat de geestelijke gezondheidzorg in de gemeenschap wordt georganiseerd. Mensen worden niet meer opgenomen in een ziekenhuis of instelling, maar krijgen langdurige ondersteuning in wijkcentra. In hun eigen leefomgeving dus.
De zorgteams bestaan uit medewerkers vanuit verschillende vakgebieden, zoals psychiaters, psychologen, verpleegkundigen en ervaringsdeskundigen. Behandelaren bouwen een relatie op met de patiënt en met zijn of haar sociale netwerk. Ook worden veel patiënten thuis bezocht.
De deuren in de wijkcentra moeten altijd op blijven staan voor patiënten, letterlijk. Deuren zijn dus nooit dicht, omdat afzondering het herstel zou tegenwerken. Er zijn dus ook geen isoleercellen en er worden geen dwangmaatregelen toegepast. Dit sluit aan bij een van de slogans van Franco Basaglia: la libertà è terapeutica!
In Triëst zelf staan vier Community Mental Health Centers (CMHC). Deze wijkcentra zijn dag en nacht open en je hoeft geen verwijzing te hebben om hulp te krijgen. Ook zijn er geen wachtlijsten. Dit maakt de drempel om hulp te vragen laag.
Organisatie
In het Triëst-model is er één regionale dienst voor de geestelijke gezondheidszorg. Deze dienst is verantwoordelijk voor alles; van preventie en behandeling, tot nazorg. Hierdoor wordt versnippering voorkomen en blijft een patiënt in beeld nadat een behandeling is gestopt.
De gezondheidszorg wordt gefinancierd door de landelijke overheid en de regionale dienst ontvangt regionale belastingen. De hoogte van de financiering hangt af van het aantal inwoners van een dorp of stad. Doordat er beperkte financiële middelen zijn, moeten er keuzes worden gemaakt. Daarom wordt er zoveel aandacht besteed aan sociale ondersteuning en inclusie. Werk en huisvesting zijn onderdeel van het behandelplan, omdat deze zaken worden gezien als cruciaal voor het herstel van een patiënt.
In Italië werkt het Triëst-model in zoverre dat de psychiatrische zorg minder overbelast is, de kosten van psychiatrische zorg minder hoog zijn en dat het aantal zelfmoorden is gedaald. Ik ben benieuwd of het model ook in andere landen zou kunnen werken. Het is in ieder geval het proberen waard, lijkt me.
Netflix
Een tijdje geleden keek ik op Netflix het eerste seizoen van de serie Tutto chiede salvezza (Everything calls for salvation), over een jongen die na een avondje stappen wakker wordt in een psychiatrisch ziekenhuis. Hoewel hij eerst niet begrijpt waarom hij daar is en vooral zo snel mogelijk naar huis wil, bouwt hij langzaamaan een band op met zijn medepatiënten.
Niet alles uit het Triëst-model zag ik terug in de serie. De hoofdrolspeler, Daniele, wordt gedwongen opgenomen, vrienden en familie mogen maar heel kort langskomen en Daniele heeft weinig inspraak in zijn eigen behandelplan. Wel staan de deuren altijd open en is het contact met de behandelaars erg informeel.
En hoewel medicatie en diagnose wel een rol spelen in de serie, lijkt vooral de onderlinge band tussen patiënten ervoor te zorgen dat ze zich steeds beter gaan voelen. Sowieso is de serie de moeite waard om te kijken, omdat je echt empathie krijgt voor de personages en de serie korte metten maakt met de stereotypering van psychiatrische aandoeningen.
De serie laat zien dat wat de patiënten in deze serie overkomt, iedereen kan overkomen. Deze patiënten zijn gewone mensen, zoals jij en ik, voor wie het leven gewoon even te veel is geworden.
Comments