Hernica Saxa: reis door 4 prachtige stadjes vlak bij Rome (deel 2)

In Alatri worden we verwelkomd door Romeinse legionairs, die oefenen voor de jaarlijkse Passiespelen van de stad, die op Goede Vrijdag worden gehouden. Hun kostuums zijn voor een deel afkomstig uit Cinecittà, waar ze gebruikt werden bij de opnames voor Ben Hur, de kaskraker van 1959. Daarna lopen we door een paar nauwe straatjes opwaarts naar de acropoli, letterlijk de hoge stad, de voornaamste attractie van Alatri.

Dag 2: Alatri, stad van de cyclopen

In de 5^e en 4^e eeuw voor Christus, toen Alatri het voornaamste centrum van de Hernici was, legden die versterkingen aan op de top van de heuvel waarop de stad was gebouwd. De 2 kilometer lange en meer dan 10 meter brede muur rond de acropoli (letterlijk: hoge stad) staat er nog steeds. Het oudste deel wordt gevormd door enorme ongelijke brokken rots, die als een puzzel in elkaar passen.

De sluitsteen van de grootste toegangspoort, de Porta Maggiore, weegt alleen al 27 ton en de grote vraag is, hoe de antieke bewoners zulke enorme gewichten konden hanteren. In de loop der eeuwen zijn de meest fantastische verklaringen geopperd. De ‘megalitische’ muren zouden het werk zijn geweest van cyclopen, magiërs of zelfs buitenaardse wezens.

De werkelijkheid was prozaïscher: de bouwers hebben de top van de heuvel geëgaliseerd en de daarbij los gehakte brokken neerwaarts gesleept. Maar ook dat moet een titanische opgave zijn geweest. De 19^e-eeuwse Duitse historicus en reiziger Gregorovius vond daarom de muren van Alatri een stuk indrukwekkender dan het Colosseum.

Op de acropoli

Op de acropoli vind je nu de Dom en een speeltuin. De kathedraal verrijst op de plek waar ooit een Romeinse tempel stond en daarna een Middeleeuws kerkje, waarvan nog een ontroerend naïef reliëf van Jonas in de Walvis is bewaard.

Het gebouw zelf is weinig interessant, behalve wellicht een verguld houten beeld van paus Sixtus I, de beschermheilige van de stad, en een in 1997 geopende kapel die is gewijd aan het wonder van de ‘vleesgeworden hostie’.

Tijdens een eucharistieviering in het jaar 1227 stal een jonge vrouw een hostie, die 3 dagen later veranderd bleek in een stuk bloedend vlees. Het jaar daarop verklaarde Gregorius IX, een van de 4 pausen van Anagni, het wonder voor waargebeurd. Nog altijd trekt het inmiddels danig gekrompen en in een moderne reliekhouder gevatte brokje plaatselijke gelovigen en pelgrims aan.

Een reis met veel kerken

Terug in het centrum bezoeken we de Santa Maria Maggiore, een sober ingerichte 13^e-eeuwse kerk met plompe zuilen en een bijzonder stuk Middeleeuws houtsnijwerk, dat bekend staat als de Madonna van Constantinopel: een gekroonde H. Moeder en Kind, met twee luiken met twaalf episodes uit het leven van Maria en Jezus, waaronder een treffende weergave van de Moord op de Onnozele Kinderen.

Vandaar gaan we naar het Middeleeuwse Franciscaner complex, dat na de (tijdelijke) opheffing van de religieuze ordes in Italië in 1873 in het bezit van de gemeente kwam en tot 1968 in gebruik was als gevangenis. Een recente restauratie heeft het complex weer in zijn oude luister hersteld. In 1996 kwam daarbij een bijzonder fresco tevoorschijn, een Christus in het centrum van een doolhof, die de kijker de weg wijst.

We nemen nog snel een kijkje in de aan Sint Franciscus gewijde kerk, waar een stuk stof van de pij van de heilige ten toon staat. Helaas heeft zijn kerk in de 18^e eeuw een grondige verbouwing ondergaan waarbij de Franciscaanse nederigheid en eenvoud plaats hebben gemaakt voor triomfantelijke barok.

Dan volgt weer een steil straatje naar weer een kerk. (Inderdaad, het is een reis met wel erg veel kerken, maar dat was ook te verwachten in een streek die tot 1870 deel uitmaakte van de Kerkelijke Staat.)

Maar het kerkje van Sint Sylvester is wel heel mooi. Het is omstreeks het jaar 1000 gebouwd en is daarmee het oudste van Alatri. In de 14^e eeuw werd het uitgebreid met een tweede schip, daarna meermalen verbouwd en in 1944 zwaar beschadigd bij een geallieerd bombardement.

Nu is het zo veel mogelijk in oude stijl hersteld met nog een paar mooie fresco’s, waaronder een meer dan duizend jaar oud portret van een naamloze heilige.