Bertine Jobse
Als je denkt aan de maffia, dan denk je al snel aan films als The Godfather. En hoewel je dan een inkijkje krijgt in de maffiawereld, blijft het toch een film. Als je echt een goed beeld wil krijgen van het Sicilië tijdens het maffiageweld, dan moet je de foto’s van fotografe Letizia Battaglia bekijken. Puur, rauw en eerlijk, dat is hoe Letizia het leven in Palermo ten tijde van de maffiabendes vastlegde.
Wie was Letizia Battaglia?
Letizia Battaglia werd geboren in 1935, in Palermo. Al snel vertrekt ze met haar ouders uit Palermo, vanwege het werk van haar vader in de koopvaardij. In 1945 keert ze met haar ouders weer terug naar Palermo. Palermo was destijds een onveilige stad. Zo werd ze eens aangerand op straat, wat ervoor zorgde dat Letizia niet meer alleen naar buiten mocht van haar vader.
Op haar 16de komt Letizia Franco Stagnitto tegen, die een eigen koffiebedrijf heeft. Ze trouwen en als Letizia 17 jaar is, krijgen Franco en zij hun eerste dochter, genaamd Cinzia. 2 jaar later wordt hun dochter Angela geboren en nog eens 6 jaar later krijgen ze hun derde dochter, Patrizia.
Door Franco leert Letizia verschillende personen uit de theater- en filmwereld kennen. Helaas houdt het huwelijk tussen Letizia en Franco niet stand en scheiden ze na 20 huwelijk. Letizia verhuist vervolgens met 2 van haar 3 dochters naar Milaan, maar blijft daar niet lang. Als ze 39 jaar is, verhuist ze weer terug naar Palermo. Hier voelt ze zich toch het meest thuis. Ze gaat aan de slag als hoofd van de fotografie-afdeling van de krant L’Ora, als enige vrouw in een wereld die gedomineerd wordt door mannen.
L’Ora
De krant L’Ora was een Siciliaanse krant uit Palermo. Het middagblad werd in 1900 opgericht en had en progressieve en onverschrokken insteek. Dit kwam vooral naar voren in de openlijke kritiek die de correspondenten uitten op de Siciliaanse maffia, iets wat andere kranten niet aandurfden.
Vittorio Nisticò, die sinds 1954 hoofdredacteur was van de krant, had allerlei correspondenten om zich heen verzameld, die scherpe en kritische stukken schreven over de maffia. Helaas leidde dit ertoe dat de redactie van L’Ora zwaar werd bedreigd en in 1958 zelfs getroffen werd door een bomaanslag. Deze aanslag zorgde voor een golf van verontwaardiging op Sicilië en de oprichting van een antimaffiacommissie. Niet echt een uitslag waar de maffia op had gehoopt.
Ondertussen gingen de correspondenten van L’Ora gewoon door met het schrijven van kritische stukken over de maffia. En dat niet alleen, de krant toonden ook aan dat er banden waren tussen de politiek en de georganiseerde misdaad.
Zo vond het Direzione Investigativa Antimafia (het Antimaffia Onderzoeksbureau) in het archief van Letizia een negatief uit 1978. Op deze foto stond de voormalige premier Giulio Andreotti, samen met maffiabaas Nino Salvo. De foto werd gebruikt als bewijsmateriaal in het proces tegen Andreotti, vanwege zijn banden met de Cosa Nostra (de Siciliaanse maffia).
Haar werk
Het werk van Letizia biedt je een inkijkje in het leven in Palermo vanaf de jaren 70. In haar werk vormde de maffiamisdaad de rode draad. Vrijwel dagelijks bezocht Letizia plaats delicten en was ze aanwezig bij rechtszaken. Meerdere politieagenten, politici en maffiagrootheden heeft ze op de gevoelige plaat vastgelegd.
Op veel van haar foto’s voeren angst, aanslagen, moord en rouw de boventoon. Letizia was geen fotografe die een foto nam en weer verdween. Ze wilde de mensen in Palermo echt leren kennen en hun haar nabijheid tonen. Dit is terug te zien in haar werk; haar foto’s zijn indringend en kwetsbaar.
De fotografe liet in haar foto’s ook zien dat, ondanks dat de maffia een grote stempel drukte op het leven in Palermo, het gewone leven ook gewoon doorging. Dus niet alleen foto’s van doodgeschoten mannen en rouwende vrouwen, maar ook plaatjes van vrouwen en kinderen op straat, religieuze rituelen en feestende elite. In haar werk zie je enerzijds de armoede waar de palermitani onder gebukt gingen, maar ook de enorme veerkracht van de inwoners van Palermo.
Na haar scheiding van Franco Stagnitto ontmoet Letizia in 1975 Franco Zecchin. Er bloeit een liefdesrelatie op tussen de twee, maar ze gaan ook samenwerken. Niet alleen als fotograaf; ze richten ook het tijdschrift Grandevù – Grandezze e bassezze della città di Palermo (de grandeur en ellende van de stad Palermo) op. Ook richt Letizia een uitgeverij op en lanceert ze het tweemaandelijkse tijdschrift Mezzocielo, dat werd gemaakt voor en door vrouwen.
Letizia was een doortastende vrouw. En dat niet alleen, ze was ook moedig. Dag in dag uit was ze bezig om het eerlijke verhaal te vertellen en om onrecht te bestrijden. Met ruim 600.000 foto’s deed ze uitgebreid verslag van de terreur op Sicilië in de jaren 70 en 80. Op 13 april 2022 overleed Letizia in Cefalù, een stadje ten oosten van Palermo.
Momenteel is er in het Fotomuseum Den Haag een fototentoonstelling te zien met de werken van Letizia Battaglia, genaamd Life, Love and Death in Sicily. De tentoonstelling geeft je, naast de indrukwekkende foto´s die Letizia heeft gemaakt, een inkijkje in het leven en gedachtegoed van de fotografe. Je stapt als het ware het Sicilië van de jaren 70 binnen. De tentoonstelling is te zien tot en met 23 augustus 2026.
Comments