in , ,

Column: confinamento in het Romeinse park Aniene

De stadsjungle van het Parco dell'Aniene, midden in Rome (foto's: Aart Heering)

In een van zijn eerste optredens als premier betoogde Mario Draghi dat in Italië te veel anglicismen worden gebruikt. Kritiek uit zo’n gezaghebbende bron kun je niet naast je neer leggen en zo zie je hoe smart working geleidelijk aan wordt verdrongen door lavoro agile. Iets dergelijks gebeurt nu ook met lockdown: in plaats van het L-woord, komt de aloude Italiaanse term confinamento weer in zwang. En daarom zal ik die in deze column ook maar gebruiken.

We zitten in Rome, en in het grootste deel van Italië, weer in code rood. Maar met een belangrijk verschil: we mogen wel op straat, en we hoeven niet zoals vorig jaar op straffe van een fikse boete binnen een straal van 200 meter te blijven. We mogen sport bedrijven in de open lucht, en daar valt wandelen met een beetje goede wil ook onder. De clandestiene wandeltochten van vorig jaar, met schielijke blikken op elke straathoek waarachter een overactieve diender kon schuilgaan, zijn er ditmaal dus ook niet bij en dat scheelt een slok op een borrel. Temeer omdat we weer gebruik mogen maken van een van die grote schatten die Rome te bieden heeft: zijn parken.

Ongeveer een derde deel van de gemeente, 4.500 hectare, bestaat uit stadsgroen, natuurgebied en landschapsparken, waarvan een aantal – Villa Borghese, Villa Ada, Parco dell’Appia Antica om er maar een paar te noemen – wereldberoemd zijn. Bij de vorige confinamento, zeker in de buurt van het centrum, waren de parken no go area, maar nu kun je er naar hartenlust uitwaaien, helemaal als je dankzij het lavoro agile minder aan je bureaustoel gekluisterd bent.

Mijn favoriet is het minder bekende Parco dell’Aniene, op loopafstand van mijn woning. Dit ligt in het gelijknamige natuurreservaat, dat zich over 650 hectare uitstrekt langs deze zijrivier van de Tiber. Aan het eind van de vorige eeuw werd dit op het nippertje gered van de speculazione edilizia, de woest oprukkende revolutiebouw van de voorgaande decennia, die ook wel bekend staat als de sacco di Roma, de moderne plundering van de stad die weinig onderdoet voor de vernielingen die de Galliërs in 490 v.Chr. en de soldaten van Karel V in 1527 aanrichtten.

Voor het immense groenoppervlak zouden projectontwikkelaars nu nog een moord doen, maar dankzij de strikte parkenwet en door toedoen van comités van waakzame burgers vissen zij nu achter het net. Dat maakt het park een geliefde bestemming voor wandelaars, joggers, fietsers en Bengaalse immigranten die ‘s zondags op een van de grootste weiden cricket spelen. Ook in coronatijd, want door het enorme oppervlak is het gevaar van samenscholingen maar klein.

Een mooie route verbindt twee vermaarde  bruggen over de Aniene met elkaar, de Ponte Nomentano Antico en de Ponte Mammolo. De eerste stamt uit de vroege middeleeuwen en is bekend als de plek waar in het jaar 800 Karel de Grote paus Leo III ontmoette, die hem kort daarop tot keizer kroonde. De Ponte Mammolo, ruim zes kilometer verderop, is in 1853 opgetrokken op last van paus Pius IX, als vervanger van een antieke brug die vier jaar eerder door Franse soldaten was opgeblazen.

De route van Ponte Mammolo naar Ponte Nomentano

En Rome zou Rome niet zijn als je onderweg niet ook nog de fundamenten zou aantreffen van een villa uit de 1e eeuw, met een onderaardse gang naar de cisterna, het waterreservoir, en even verderop een ouderwets casale, een boerenlandhuis.

Minder elegant zijn een paar krotten aan de rand van het park, die een heftig contrast vormen met de moderne flats er tegenover. Het zijn overblijfselen van ruim een halve eeuw geleden, toen de buitengrens van de stad nog bestond uit bidonvilles, die voortleven in films als Accattone van Pasolini en Ettore Scola’s meesterlijke Brutti, sporchi e cattivi. Als getuigenis van een meer recent verleden moeten ze daarom ook maar blijven staan.

Maar het mooiste uit dit Romeinse park is toch de natuur. De paden lopen door een weinig onderhouden landschap van grasvelden, rietbossen, kreupelhout en hoge bomen, een soort van kleine jungle midden in de stad waar nu allerlei planten uitbundig bloeien. Speenkruid, daslook, ereprijs, anemoon, goudsbloem, kaasjeskruid, madelief, maagdenpalm, alles toont zich in volle glorie. Ook de bomen doen hun best.

De mimosa is al uitgebloeid, maar de bloesemknoppen van een reusachtige perelaar staan op springen. De carrubi (Johannesbroodbomen) met hun zwarte peulen van vorig jaar wachten nog op de zomerhitte.

Een spontaan opgeschoten jonge palm koestert zich behaaglijk in de prille lentezon en de wilde broccoletti, uit hun krachten gegroeide raapstelen waar je een heerlijke pasta mee kunt maken, smeken om geplukt te worden. En dat gebeurt ook, al was het maar omdat ze verser en zachter van smaak zijn dan de gekweekte vorm die je in de winkel vindt. Kortom, een feest voor al wat groeit en bloeit en ons altijd weer boeit.

Alleen de Aniene zelf doet niet echt mee. De rivier ontspringt een kleine honderd kilometer oostwaarts in de Apennijnen. Aan de bovenloop is haar water schoon en helder, maar in de buurt van het stadje Tivoli krijgt het een melkwit waas doordat er afval van travertijngroeven in wordt geloosd. 

Wat er vervolgens nog in wordt gestort voordat zij aan de noordkant van Rome in de Tiber stroomt, is slecht gedocumenteerd maar voldoende om af en toe een massale vissterfte te veroorzaken. Milieuorganisaties slaan regelmatig alarm maar Regio en gemeente lijken zich er niet echt veel om te bekreunen. Helaas!

De Aniene kleurt wit door vervuiling van travertijn

Wil je meer van dit soort Romeinse tips met fiets- en wandelroutes? Dan raden we je onze City Guide Rome aan, met routes door de parken van Rome en veel meer!

City Guide Rome: de 99 meest fascinerende bezienswaardigheden + 12 stadsroutes

In deze City Guide Rome geven we je maar liefst 99 Romeinse bezienswaardigheden die we voor de overzichtelijkheid hebben geclusterd in 12 mogelijke wandel- en fietsroutes door de stad. Je kunt de City Guide Rome van Dit is Italië nu extra voordelig aanschaffen voor maar € 7,99. Je downloadt hem direct na betaling als pdf in hoge resolutie. Meer informatie

Aart Heering

Geschreven door Aart Heering

Aart Heering, historicus en journalist. Woont 30 jaar in Italië en werkt momenteel voor de Nederlandse ambassade in Rome.

Geef een reactie

Avatar

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Loading…

Op zoek naar een nieuw huis in Italië – deel 6

Op zoek naar een nieuw huis in Italië – deel 7